|

ΑΠΟ ΟΣΑ ΘΥΜΟΥΜΑΙ
Χιακές πνευματικές απώλειες - Περιοδικά και άλλες εκδόσεις στη Χίο τη
δεύτερη 50ετία
του 20ου
αιώνα (1950-2000)
Του Δημήτρη Ν. Λαϊνά
Α) Οι πνευματικές απώλειες
Στο διάστημα αυτό «φεύγουν» οι δύο
τελευταίοι μεγάλοι των Χιακών Γραμμάτων, - κορυφαίοι εκπρόσωποι της
Ελληνικής επιστήμης, - που το έργο τους σημαδεύει τις πανεπιστημιακές μας
σπουδές, του πρώτου εντός Ελλάδος (Πανεπιστήμιο Αθηνών) και του δεύτερου
εκτός (Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης). Μιλάμε φυσικά για τον Κωνσταντίνο
Αμαντο (Ì1960) και
τον Κωνσταντίνο Τρυπάνη (Ì1993).
Με διαφορά μιας 30ετίας από την γέννηση και τον θάνατό
τους, την «επιστράτευσή» τους σε υπουργικά καθήκοντα
κ.λ.π. - δηλαδή ότι χρονικά μεταφράζεται περίπου σε μια γεννεά, - αφήνουν
«εποχή» πίσω τους και δίκαια χαρακτηρίζονται σαν
μεγάλοι Διδάσκαλοι και ιστορικοί στο έργο τους που επιστέφεται και από την
ανάδειξή τους ως Μελών -και Προέδρων - της Ακαδημίας Αθηνών.
Ακόμα φεύγουν ο Γιώργος Θεοτοκάς (Ì1966)
και ο Φώτης Αγγουλές (Ì1964).
Ευπατρίδης της πεζογραφίας ο πρώτος, ταπεινός, - αλλά άξιος - εργάτης της
ποίησης ο δεύτερος.
Άλλες αληθινές απώλειες Χίων διανοούμενων και εκείνες του
Χρυστόστομου Γανιάρη, της Ειρήνης Παϊδούση, του Μικέ Παϊδούση, του Ανδρέα
Λαιμού, του Λεωνή Καλβοκορέση, του Ανδρέα Πολεμίδη, του Δημήτρη Χαρτουλάρη,
του Νίκου Σωτηράκη και ακολουθούν οι Γιαν. Χανιώτης, Στρ. Ζαχαριάδης, Ουρ.
Διοματάρη, Ελένη Μπαχά, Νίκη Λάμπρου, Π. Παπαχατζηδάκης, Γ. Βαριαδάκης, Γ.
Βενιάδης, Δ.Μαγγανάς, Ν. Διαμαντίδης, Δημ. Σταμπόλος, Αλ. Θελούδης, Γ.
Κουνέλης, Κ. Χωρεάνθης, Ν. Καββάδας, Γ. Κρόκος, Σ. Πυλιαρός, Ν. Περρής, Ερμ.
Πολυχρονοπούλου, Γ. Μουτάφης, Κ. Κουκουρίδης,Ν. Γεωργούλης, Μ. Μουντές και
Κ. Χαλλιορής.
Επίσης βαρύτατες οι απώλειες των Στεφ. Καββάδα, Αντ.
Στεφάνου, Γιάννη Χατζηπατέρα και τόσων άλλων εξόχων Χίων Λογίων.
  
Οι αείμνηστοι Χίοι λόγιοι Φίλιππος
Αργέντης, Ανδρέας Λαιμός και Νίκος Περρής που διεκρίθησαν στον ερευνητικό,
ιστορικό και δημοσιογραφικό χώρο της Χίου και με τους οποίους (ειδικώς τους
2
τελευταίους) συνεργάστηκε πολλάκις ο γράφων.
Β) Οι Χιακές εκδόσεις
Στο ίδιο διάστημα έχομε τις εκδόσεις Χιακών εντύπων που
συνέβαλαν άμεσα και θετικά στην όλη πνευματική ζωή του τόπου. Κι αυτές
είναι:
1 ) Η «Χιακή
Επιθεώρησις».
(Εκδότες Κώστας Δ. Φαφαλιός,
Δημήτρης Μαγγανάς και
Κώστας Χαβιάρας) που συγκέντρωσε τις συνεργασίες όλων σχεδόν των γνωστών
Χίων λογίων της πρώτης και της δεύτερης γεννεάς του αιώνα μας. (Μετά την
έκδοση της «Χ.Ε.»
ακολούθησε, -με εκδότη μόνο τον Δ. Μάγγανα- η «Χιακή»,
με κύριο στόχο (εκτός του
πνευματικού της περιεχομένου) την προβολή των Χιακών προβλημάτων). Ιδιαίτερα
τονίζεται η παρουσία στην Χιακή πνευματική ζωή του Κώστα Φαφαλιοϋ για
διάστημα άνω των 50
ετών.
2 ) Τα
«Χιακά Χρονικά».
(Περίοδος Β’, ύοτερα από
την πρώτη που είχε πραγματοποιήσει ο Κ. Άμαντος (1911-1926)
με εκδότη αυτή τη φορά τον Στέριο Φασουλάκη και με αυστηρά επιλεγμένο
επιστημονικό περιεχόμενο και συνεργάτες πανεπιστημιακούς, αρχαιολόγους και
φιλολόγους, οι οποίοι δημοσίευσαν αξιόλογες μελέτες και ανακοινώσεις γύρω
στη Χιακή ιστορία και τέχνη.
3 ) Το
«Χίος-Ημερολόγιο».
(Έκδοση Χαβιάρα), στους
10 τόμους του
οποίου, ανά έτος δημοσιεύθηκαν μελέτες για ισάριθμες «ενότητες»
Χιακών Θεμάτων από τους Κώστα
Χωρεάνθη, Ελένη Τσικριτέα - Χωρεάνθη και Αντώνιο Στεφάνου. Ο ίδιος Οίκος
Χαβιάρα εξέδωσε ακόμα τα βιβλία «Χιακά
Ανάλεκτα»
του Κων/νου Κανελλάκη και «Η νήσος
Χίος»,
του Hubert
Pernot,
σαν εκδόσεις του «Χίος-Ημερολόγιο»
και πρόσφατα τα «Χιακά»
του Αλεξ. Βλαστού.
4 ) Η
«Φιλολογική Χίος».
(Έκδοσις του «Συλλόγου Χίων Φιλολόγων»
με συντακτική επιτροπή τους
Κώστα Φραγκομίχαλο και Γρηγόρη Σπανό. Αξιόλογη επιστημονική επιθεώρησις με μελέτες και κείμενα
που αφορούν τη Χίο και με εμπεριστατωμένες σημειώσεις και αναφορές των Χίων
φιλολόγων σε θέματα φιλολογίας, ιστορίας, λαογραφίας κ.λ.π.
5 ) Η «Χιόνη».
Μηνιαίο περιοδικό λόγου και
τέχνης (εκδότης Γιάννης Τζούμας - αρχισυντάκτης Δημήτρης Φρεζούλης), με
ποικιλία ύλης λογοτεχνι-κού, ιστορικού και τοπικού περιεχομένου, αναφορές
και αφιερώματα σε γεγονότα και πρόσωπα του νησιού, σκιαγραφίες κ.λ.π.
6 )
Μνημονεύομε ακόμα τις
τοπικές εκδόσεις των Καρδαμύλων, του Βροντάδου, των
Οινουσσών, των λοιπών Νοτιοχώρων και Βορειοχώρων, των
Ψαρρών και άλλων περιοχών της Χίου, με ειδικότερα θέματα και χρονικά που
αφορούν τις επί μέρους κοινότητες και δήμους του νησιού. Ιδιαίτερη μνεία για τη «Δάφνη»
του Δαφνώνα με
εκδότη τον Βαγγέλη Ρουφάκη και πλούσιο υλικό.
7 ) «Εν Χίω».
Περιοδική έκδοσις των
δραστηρίων Χίων Θεοδώρου Ν. Χαβιάρα Γ. Ζυμαράκη και Γιώργου Μισεντζή (Α' και
Β' περίοδος) με ποικιλία τοπικής ύλης και επιτυχείς και μελετημένες
αναφορές.
8 )
«Πελινναίο».
(Διευθυντής Γιάννης
Μακρυδάκης) με Χιακές αναδρομές, κείμενα χιογραφίας-τοπικογραφίας, πλούσιο
φωτογραφικό υλικό κ.λ.π. Το ίδιο τα τετράδια μνήμης
1914-1920.
Γ) Άλλες εκδόσεις και
συγγραφικές παρουσίες
Αληθινή «Χιακή
άνοιξις»
μπορεί να χαρακτηρισθεί η ίδια περίοδος σε εκδόσεις βιβλίων, ανατύπων,
χρονικών και λευκωμάτων, είτε από Χίους συγγραφείς, είτε από μη Χίους που
έχουν όμως Χιακό περιεχόμενο και ύλη. Ο «Οδηγός Εκδόσεων και Βιβλίων»
του Βιβλιωπολείου Χαβιάρα-Χίου, απαριθμεί δεκάδες τέτοιων εκλεκτών έργων που
καλύπτουν ένα ευρύτατο φάσμα της Χιακής Γραμματείας και εργογραφίας με
εκδόσεις των Αφών Χαβιάρα, του Δήμου Χίου, του Δήμου Ομηρούπολης, της
«Εταιρίας Μελετών Ανατολικού Αιγαίου»,
του «Ομηρείου Πνευματικού Κέντρου Δήμου Χίου»
του «Φιλοτεχνικού Ομίλου Χίου»,
της «Περιηγητικής Λέσχης Χίου» (περιοδικές
εκδόσεις) του «Φιλοπροόδου Ομίλου Κάμπου»,
του Ε.Β.Ε. Χίου, της Νομαρχίας Χίου και - όπως είπαμε, - πολλών εξόχων Χίων
λογίων, ανάμεσα στους οποίους πολυγραφότατοι σε
αριθμό εκδόσεων και συχνότητα «παρουσίας»
είναι ο Γιώργης Διλμπόης, ο Στέφανος Καββάδας, ο Τρύφων Παϊδούσης, ο Νίκος
Γιαλούρης, ο Ματθαίος Μουντές, ο Γιάννης Μουτάφης, ο Ανδρέας Λαιμός, ο
Ανδρέας Αξιωτάκης, ο Νίκος Περρής, ο Στέριος Φασουλάκης («Άτακτα»
του Αδαμ. Κοραή-3τόμοι)
η Καίτη Καππού-Μουτάφη («Άπαντα»
Γιάννη Μουτάφη-3
τόμοι) ο Ϊωάννης Πουλής (ιερεύς), ο Κώστας Ν. Χατζηπατέρας και η Μαρία Σ.
Φαφαλιού, ο Κώστας και η Ελένη Χωρεάνθη, ο Δημήτρης και ο Γρηγόριος Σπανός,
ο Αντώνης Χαροκόπος, ο Γιώργος Βενιάδης, ο Νίκος Σωτηράκης, η Δέσποινα
Τομαζάνη, ο Κώστας Κουκουρίδης, η Ερμιόνη Πολυχρονοπούλου, ο Φώτης Αγγουλές,
ο Κώστας Χαλλιορής, η Μαρία Βασιλειά-δου-Ρόκου, ο Βαγγέλης Ζύμαρης, ο
Χριστοφ. Γατανάς ο Νίκος Κ. Χαβιάρας και τόσοι άλλοι που ίσως έπρεπε να
μνημονευθούν ακόμα. Από τις πιο αξιόλογες εκδόσεις π.χ. των τελευταίων ετών
στάθηκε η «Χιακή Προσωπογραφία»
του ομότιμου καθηγητού του
Πανεπιστημίου Αθηνών Θεοδώρου Σαρικάκη, ενώ έγινε δεκτή με ικανοποιητικές
κρίσεις από το κοινό η εργασία του Γιώργου Σκαρβέλη για τους «Χίους και
Οινουσσίους ευεργέτες».
Το ίδιο και ο «Γεώργιος Κορέσιος»
του Νίκου Στουπάκη, η «Χιακή Σφίγγα
της Αθηνάς Ζαχαρού-Λουτράρη κ.α.
Φυσικά ο κύκλος των Χίων διανοούμενων της δεύτε-ρης
50ετίας
του αιώνα μας δεν εξαντλείται με τους αναφερόμενους παραπάνω συγγραφείς, οι
ποίοι έχουν ίσως την συχνότερη εκδοτική παρουσία με έργα τους και βιβλία.

Α) Το τελευταίο ίσως έργο του σοφού
Χίου Ακαδημαϊκού Κωνσταντίνου Ι. Αμάντου «ΧΙΟΣ ΚΑΙ ΧΙΟΙ»
(1959) στο οποίο κατεχωρήθησαν
βιογραφικά σημειώματα αρκετών Χίων Λογίων.
Β) Ένα από τα αξιόλογα Χιακά περιοδικά όλων των εποχών: Τα «ΧΙΑΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ»
περίοδος Β’ τόμος ΚΑ’ -1991
υπό τη Δ/νση του Στέριου Ν. Φασουλάκη
Ένας μεγάλος αριθμός εξ’ ίσου αξίων πνευματικών ανθρώπων,
περιορίζεται π.χ. στην έκδοση ενός μόνο βιβλίου, στην τακτική τοπική
πνευματική ζωή και κίνηση, στην πραγματοποίηση διαλέξεων, στην
δημοσιογραφική δραστηριότητα, στις τακτικές συνεργασίες σε Χιώτικα
περιοδικά, εφημερίδες κ.α Τα θέματά τους ποικίλα, ενδιαφέροντα και
ουσιαστικά, αφιερώματα, σκιαγοαφίες και μονογραφίες φθάνουν σ’ όλες τις
λογοτεχνικές μορφές, (διήγημα, στίχο, μυθιστόρημα, αφήγηση, αναμνήσεις,
βιβλιοκρισία), καθώς επίσης και σε όλα τα είδη της δημοσιογραφικής ύλης,
(άρθρα, εντυπώσεις, αναφορές, επιστολές, κρίσεις κ.λ.π.) συνθέτοντας ένα
αξιόλογο αρχειακό υλικό για την όλη ιστορία, πρόοδο και πορεία του. |